از اين سخن هم كه بگذريم ، كلّيّت و عموميّت آيات با ثبوت إجماع قطعى ، جاى ترديد نيست ! و تنقيح ملاك و مناط كلّى براى استفادهء اين عموميّت ديگر براى احدى مجال شبهه نمىگذارد . و با اين ميزان و معيار كلّى است كه : پيوسته قرآن گشاده ، و در سينه‌هاى صاحبان علم و درايت موجود است . وَ ما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ - بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظَّالِمُونَ . « 1 » ( و اى پيغمبر ! تو اين‌طور نبودى كه : قبل از نزول قرآن ، بتوانى كتابى را بخوانى ؛ و اين‌طور نبودى كه بتوانى با دست خود ، خطّى را بنويسى ! زيرا در آن صورت ، معاندان و پوشندگان حقّ به شكّ ، و ريب ، و شبهه مىافتادند - بلكه قرآن كريم ، آيات روشن ، و نشانه‌هاى ظاهر و هويدايى است ، در سينه‌هاى

--> - ديگر ثابت مىگردد ؛ و اين گفتار أصحاب ما اماميّه و أكثر أهل خلاف است . انتهى معنى و مدلول اين گفتار آنست كه : كلمات و حقايق و خطابات قرآن ، همگى راجع به زمان نزول قرآن ، و مخاطبين در آن زمان است . و ما حقّ فهم و غور در آيات را نداريم ؛ بايد برويم و ببينيم كه : حاضرين در آن زمان همچون عمّار و مقداد چه فهميده‌اند ؟ آنگاه از روى إجماع ، طبق فهم آنها عمل كنيم . و اين گفتار ، خطاى مهمّى است كه از او سر زده است ؛ و از آن مهم‌تر آنكه : آن را به علماى شيعهء اماميّه نسبت داده است . مولى صالح مازندرانى در شرح معلم گفته است : اين قول بر مذهب مائهء ناحيه بعيد است ؛ همان‌طوركه روايت واردهء در كافى در تفسير قول خداوند تعالى بر آن دلالت دارد ، آنجا كه مىگويد : وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ ( آيهء 19 ، از سورهء 6 : أنعام ) ( و حقّا به سوى من اين قرآن ، وحى شده است ؛ تا با آن بترسانم شما را ؛ و بترسانند نيز شما راى كسانى كه قرآن به آنها بعد از من برسد ) در تفسير وارد است كه : مراد از عن بلغ ائمه طاهرين عليهم السلام هستند . و معنى اين‌طور مىشود كه : و ينذركم به من بلغ . و اين آيه دلالت دارد بر آنكه مخاطبين خصوص أفراد مواجه با خطاب شفاهى نيستند بلكه اعم از آنها و معدومينى هستند كه : بعدا به وجود مىآيند . و ائمه معصومين آنها راى اندازه و تخدير مىنمايند . ( 1 ) آيهء 48 و 49 ، از سورهء 29 : عنكبوت .